Cúm A là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp thường gặp ở trẻ em. Trong quá trình chăm sóc trẻ, những sai lầm thường gặp khi chăm sóc trẻ mắc cúm A có thể khiến phụ huynh chậm nhận biết dấu hiệu cảnh báo hoặc trì hoãn việc đưa trẻ đi khám. Chẳng hạn, một số gia đình cho rằng kết quả test nhanh âm tính đồng nghĩa với việc trẻ không mắc cúm, tự ý sử dụng thuốc hoặc chỉ tập trung hạ sốt mà chưa chú ý đầy đủ đến diễn biến của bệnh.
Vậy cha mẹ cần tránh những sai lầm nào khi chăm sóc trẻ nghi mắc hoặc đã được xác định mắc cúm A? Dưới đây là 5 vấn đề quan trọng cần lưu ý.
1. Chờ kết quả xét nghiệm dương tính mới đưa trẻ đi khám hoặc điều trị
Đây là một trong những sai lầm đáng lưu ý nhất, đặc biệt khi cúm đang lưu hành trong cộng đồng.
Cúm A thường gây sốt, ho, mệt mỏi, đau đầu và đau cơ. Tuy nhiên, các biểu hiện này không phải lúc nào cũng điển hình, nhất là ở trẻ nhỏ. Khi trẻ có triệu chứng phù hợp và tiền sử tiếp xúc với người mắc cúm, bác sĩ có thể nghi ngờ bệnh dựa trên biểu hiện lâm sàng và yếu tố dịch tễ.
Theo khuyến cáo của Hiệp hội Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) mùa cúm 2026–2027, việc sử dụng thuốc kháng virus không bắt buộc phải có kết quả xét nghiệm cúm dương tính. Quyết định điều trị cần căn cứ vào triệu chứng, yếu tố nguy cơ và tình hình lưu hành virus trong cộng đồng.
Điều này đặc biệt quan trọng đối với trẻ nhập viện, trẻ mắc bệnh nặng hoặc diễn biến tiến triển và trẻ có nguy cơ cao gặp biến chứng. Ở những trường hợp này, điều trị kháng virus cần được bắt đầu càng sớm càng tốt, không nên trì hoãn chỉ để chờ kết quả xét nghiệm.
Phụ huynh cần làm gì?
Khi trẻ sốt cấp tính kèm ho, mệt mỏi hoặc có tiếp xúc với người mắc cúm, gia đình nên đưa trẻ đi khám để được đánh giá. Không nên tự quyết định việc dùng hay không dùng thuốc kháng virus chỉ dựa vào kết quả test tại nhà.
2. Tin rằng test nhanh cúm A âm tính đồng nghĩa với không mắc cúm
Một kết quả test nhanh âm tính có thể khiến phụ huynh yên tâm, nhưng không phải lúc nào cũng loại trừ được cúm A.
Các xét nghiệm cúm có độ nhạy khác nhau. Xét nghiệm phát hiện kháng nguyên thường có độ nhạy thấp hơn xét nghiệm sinh học phân tử. Kết quả còn phụ thuộc vào thời điểm lấy mẫu, chất lượng bệnh phẩm và loại xét nghiệm được sử dụng.
Vì vậy, khi trẻ có biểu hiện lâm sàng phù hợp và cúm đang lưu hành trong cộng đồng, bác sĩ vẫn cần xem xét khả năng mắc cúm ngay cả khi test nhanh âm tính.
Một số trường hợp có thể cần xét nghiệm có độ nhạy cao hơn nếu kết quả ảnh hưởng đến quyết định điều trị hoặc chẩn đoán phân biệt. Tuy nhiên, ở trẻ có chỉ định điều trị kháng virus, không nên trì hoãn điều trị cần thiết chỉ để chờ xác nhận xét nghiệm.
Phụ huynh cần làm gì?
Không tự dùng kết quả test nhanh âm tính để loại trừ cúm. Nếu trẻ thuộc nhóm nguy cơ cao, có biểu hiện nặng hoặc tình trạng diễn biến xấu, cần đưa trẻ đi khám sớm dù kết quả test tại nhà như thế nào.
3. Tự ý dùng thuốc hoặc cho rằng chỉ cần hạ sốt là đủ
Hạ sốt có thể giúp trẻ dễ chịu hơn nhưng không trực tiếp loại bỏ virus cúm. Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định thuốc kháng virus nhằm hỗ trợ điều trị và giảm nguy cơ biến chứng.
Oseltamivir là một trong những thuốc kháng virus được AAP ưu tiên trong điều trị cúm ở trẻ em. Thuốc cần được kê đơn với liều lượng và thời gian sử dụng phù hợp với tuổi, cân nặng, tình trạng bệnh và các yếu tố lâm sàng liên quan.
Thời điểm điều trị có ý nghĩa quan trọng. Hiệu quả thường tốt nhất khi thuốc được bắt đầu sớm, đặc biệt trong 48 giờ đầu kể từ khi xuất hiện triệu chứng. Tuy nhiên, không nên hiểu rằng đã qua 48 giờ thì không còn cơ hội điều trị. Trẻ nhập viện, bệnh nặng, diễn biến tiến triển hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao vẫn cần được đánh giá để điều trị kháng virus, bất kể thời gian khởi phát bệnh.
Một số sai lầm khác phụ huynh cần tránh gồm:
- Tự mua kháng sinh để điều trị cúm. Kháng sinh không có tác dụng đối với virus và chỉ được sử dụng khi có chỉ định điều trị nhiễm khuẩn.
- Tự mua thuốc kháng virus hoặc tự thay đổi liều thuốc.
- Dùng đồng thời nhiều chế phẩm cảm cúm có cùng thành phần hạ sốt.
- Sử dụng aspirin để điều trị sốt do cúm ở trẻ em.
Phụ huynh cần làm gì?
Cho trẻ khám sớm để bác sĩ xác định mức độ bệnh và cân nhắc điều trị phù hợp. Khi sử dụng thuốc hạ sốt, cần dùng đúng thuốc, đúng liều theo cân nặng và đúng khoảng cách giữa các lần dùng theo hướng dẫn chuyên môn.
Nếu chưa chắc chắn trẻ cần dùng thuốc hạ sốt nào, liều bao nhiêu hoặc bao lâu có thể dùng lại, cha mẹ có thể tham khảo FeverCare – Công cụ hỗ trợ tính liều thuốc hạ sốt cho trẻ em.
4. Chỉ chú ý đến nhiệt độ mà bỏ qua dấu hiệu chuyển nặng
Không phải cứ sốt cao là bệnh nặng, và trẻ không sốt cao cũng không đồng nghĩa với an toàn.
Khi chăm sóc trẻ mắc cúm A, phụ huynh cần quan sát toàn trạng, đặc biệt là nhịp thở, mức độ tỉnh táo, khả năng uống nước và lượng nước tiểu. Trẻ có thể xuất hiện viêm phổi, bội nhiễm vi khuẩn, mất nước hoặc các biến chứng khác trong quá trình mắc bệnh.
Những dấu hiệu cần đặc biệt lưu ý bao gồm:
- Thở nhanh, khó thở, rút lõm lồng ngực hoặc tím môi.
- Li bì, khó đánh thức, co giật hoặc có biểu hiện bất thường về ý thức.
- Không uống được, nôn liên tục hoặc tiểu ít rõ rệt.
- Sốt hoặc ho có cải thiện nhưng sau đó quay trở lại hay nặng lên.
- Đau ngực hoặc xuất hiện những biểu hiện bất thường khác khiến gia đình lo ngại.
Phụ huynh cần làm gì?
Đưa trẻ đi cấp cứu ngay khi có khó thở rõ, tím tái, rối loạn ý thức hoặc co giật. Với các dấu hiệu cảnh báo khác, cần cho trẻ được đánh giá y tế kịp thời thay vì tiếp tục tự theo dõi kéo dài tại nhà.
Đặc biệt, trẻ nhỏ và trẻ có bệnh lý nền cần được theo dõi thận trọng hơn vì nguy cơ biến chứng có thể cao hơn.
5. Chủ quan vì cho rằng trẻ đã mắc cúm A thì không cần phòng bệnh nữa
Mắc cúm A không đồng nghĩa với việc trẻ được bảo vệ hoàn toàn trước các chủng virus cúm khác hoặc những bệnh nhiễm trùng đường hô hấp khác.
Vaccine cúm mùa là biện pháp phòng bệnh quan trọng, được AAP khuyến cáo hằng năm cho trẻ từ 6 tháng tuổi trở lên nếu không có chống chỉ định. Việc lựa chọn vaccine và số liều cần căn cứ vào tuổi, tình trạng sức khỏe, tiền sử tiêm chủng và hướng dẫn sử dụng.
Bên cạnh tiêm chủng, các biện pháp phòng bệnh hằng ngày vẫn rất cần thiết:
- Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch vệ sinh tay phù hợp.
- Che miệng và mũi khi ho, hắt hơi; vệ sinh tay sau khi tiếp xúc với dịch tiết.
- Giữ không gian sinh hoạt thông thoáng, hạn chế tiếp xúc gần với người đang mắc bệnh.
- Cho trẻ nghỉ học khi đang mắc bệnh và trở lại trường khi đáp ứng hướng dẫn về thời gian nghỉ bệnh, tình trạng hồi phục và quy định y tế tại địa phương.
Ngoài cúm A, trẻ còn có thể mắc các bệnh khác gây sốt như cúm B, nhiễm virus đường hô hấp khác hoặc sốt xuất huyết. Vì vậy, không nên mặc định mọi đợt sốt đều do cúm A, ngay cả khi bệnh đang lưu hành trong cộng đồng.
Khi nào trẻ mắc cúm A cần được đưa đi khám?
Phụ huynh nên đưa trẻ đi khám sớm nếu trẻ có biểu hiện nghi ngờ cúm, đặc biệt khi trẻ còn nhỏ, có bệnh lý nền hoặc có yếu tố tiếp xúc dịch tễ rõ ràng.
Việc thăm khám giúp bác sĩ đánh giá mức độ bệnh, xác định nguy cơ biến chứng, cân nhắc chỉ định xét nghiệm và điều trị kháng virus khi cần thiết. Không phải mọi trẻ mắc cúm A đều cần nhập viện, nhưng quyết định điều trị ngoại trú hay nội trú cần dựa trên tình trạng thực tế của trẻ.
Nếu trẻ khó thở, tím tái, li bì, co giật hoặc có biểu hiện nguy hiểm khác, gia đình cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay.
Lời kết
Cúm A ở trẻ em thường có thể hồi phục tốt, nhưng việc chăm sóc và theo dõi không đúng cách có thể khiến gia đình bỏ lỡ thời điểm đánh giá và điều trị cần thiết.
Ba điều phụ huynh cần nhớ là: không loại trừ cúm chỉ vì test nhanh âm tính; không tự ý dùng thuốc; và không chỉ dựa vào nhiệt độ để đánh giá mức độ nặng của bệnh.
Khi trẻ có biểu hiện nghi ngờ cúm hoặc diễn biến bất thường, hãy đưa trẻ đi khám đúng thời điểm để được đánh giá và hướng dẫn phù hợp. Phát hiện sớm, điều trị đúng chỉ định và nhận biết các dấu hiệu cảnh báo là những yếu tố quan trọng giúp bảo vệ sức khỏe của trẻ.
Tài liệu tham khảo
- American Academy of Pediatrics (AAP). Recommendations for Prevention and Control of Influenza in Children, 2026–2027: Policy Statement.
https://doi.org/10.1542/peds.2026-078778 - American Academy of Pediatrics (AAP). Recommendations for Prevention and Control of Influenza in Children, 2026–2027: Technical Report.
https://doi.org/10.1542/peds.2026-078779
Thông tin y khoa: Bài viết cung cấp thông tin tham khảo nhằm hỗ trợ phụ huynh nhận biết các sai lầm thường gặp khi chăm sóc trẻ nghi mắc cúm A. Nội dung không thay thế việc thăm khám, chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Không tự ý sử dụng thuốc kháng virus hoặc kháng sinh cho trẻ.