Tẩy giun cho trẻ là việc nhiều cha mẹ quan tâm, đặc biệt với những trẻ thường xuyên chơi ngoài đất, có thói quen đưa tay lên miệng hoặc sống trong môi trường có nguy cơ nhiễm giun.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), tẩy giun định kỳ là một trong những biện pháp giúp kiểm soát nhiễm giun truyền qua đất ở trẻ em tại những khu vực có nguy cơ cao. Các thuốc thường được sử dụng là albendazole và mebendazole, với liều đơn giản và nhìn chung an toàn khi sử dụng đúng hướng dẫn.
Vậy trẻ bao nhiêu tuổi có thể tẩy giun, dùng thuốc gì và bao lâu nên tẩy một lần?
Trẻ bao nhiêu tuổi có thể tẩy giun?
WHO khuyến nghị tẩy giun dự phòng cho trẻ từ 12 tháng tuổi trở lên trong các khu vực có nguy cơ nhiễm giun truyền qua đất.
Với trẻ dưới 2 tuổi, liều albendazole được giảm còn một nửa so với trẻ từ 2 tuổi trở lên.
Liều thuốc tẩy giun cho trẻ
| Thuốc | Trẻ 12–23 tháng | Trẻ từ 24 tháng |
|---|---|---|
| Albendazole | 200 mg, một liều duy nhất | 400 mg, một liều duy nhất |
| Mebendazole | 500 mg, một liều duy nhất | 500 mg, một liều duy nhất |
Đây là liều sử dụng trong tẩy giun dự phòng đối với giun truyền qua đất theo khuyến nghị của WHO.
Cha mẹ cần lưu ý rằng tẩy giun dự phòng không đồng nghĩa với điều trị tất cả các loại ký sinh trùng. Khi trẻ đã được xác định nhiễm một loại giun cụ thể, chẳng hạn giun kim, phác đồ điều trị có thể khác.
Cách dùng: Thuốc được dùng bằng đường uống, liều duy nhất; trẻ nhỏ chưa thể nhai hoặc nuốt viên có thể nghiền nhỏ thuốc rồi pha với một ít nước hoặc trộn với thức ăn mềm để cho trẻ uống.
Bao lâu nên tẩy giun cho trẻ một lần?
Không nhất thiết trẻ nào cũng phải tẩy giun đúng 6 tháng một lần.
Theo WHO, tại những khu vực có nguy cơ nhiễm giun truyền qua đất, trẻ có thể được tẩy giun 1 hoặc 2 lần mỗi năm, tùy vào tình hình nhiễm giun của từng địa phương. Ở những nơi có mức độ nhiễm cao hơn, chương trình tẩy giun có thể được thực hiện 2 lần mỗi năm.
Vì đây là khuyến nghị xây dựng cho các chương trình y tế cộng đồng, cha mẹ không cần tự tính tỷ lệ nhiễm giun của nơi mình sống. Có thể dựa vào hướng dẫn của ngành y tế địa phương hoặc trao đổi với bác sĩ để lựa chọn lịch tẩy giun phù hợp cho trẻ.
Tẩy giun có lợi ích gì cho trẻ?
Giun truyền qua đất, trong đó phổ biến là giun đũa, giun tóc và giun móc, có thể gây ảnh hưởng đến sức khỏe khi trẻ nhiễm với số lượng nhiều hoặc kéo dài.
Giun có thể gây viêm và tổn thương đường ruột, ảnh hưởng đến việc hấp thu chất dinh dưỡng. Giun móc còn có thể gây mất máu kéo dài, góp phần dẫn đến thiếu máu thiếu sắt. Trong trường hợp nhiễm giun đũa nặng, khối lượng giun lớn có thể gây tắc ruột.
Vì vậy, mục tiêu chính của tẩy giun là giảm số lượng giun trong cơ thể và hạn chế những ảnh hưởng của nhiễm giun đối với sức khỏe và dinh dưỡng của trẻ.
Tẩy giun có giúp trẻ tăng cân, tăng chiều cao không?
Một số nghiên cứu cho thấy lợi ích rõ hơn ở những trẻ thực sự bị nhiễm giun.
Trong một tổng hợp nghiên cứu được WHO sử dụng để xây dựng khuyến cáo, những trẻ đã được xác định nhiễm giun và được điều trị bằng thuốc tẩy giun tăng trung bình khoảng 0,75 kg cân nặng so với nhóm không điều trị. Chiều cao cũng tăng trung bình khoảng 0,25 cm.
Tuy nhiên, cha mẹ không nên hiểu rằng cứ tẩy giun thì trẻ sẽ tăng thêm 0,75 kg hoặc 0,25 cm.
Những kết quả trên được ghi nhận chủ yếu ở nhóm trẻ đã nhiễm giun, và hiệu quả không giống nhau ở mọi trẻ. Với những trẻ không nhiễm giun hoặc được tẩy giun đại trà trong cộng đồng, các nghiên cứu không cho thấy lợi ích rõ ràng và nhất quán đối với cân nặng hay các chỉ số dinh dưỡng.
Do đó, nếu trẻ chậm tăng cân hoặc thấp hơn so với tuổi, cha mẹ không nên chỉ nghĩ đến việc tẩy giun mà cần đánh giá toàn diện chế độ ăn, bệnh lý và tốc độ tăng trưởng của trẻ.
Thuốc tẩy giun có an toàn không?
Albendazole và mebendazole đã được sử dụng rộng rãi trong các chương trình kiểm soát giun trên thế giới. WHO đánh giá đây là những thuốc hiệu quả, giá thành thấp và có hồ sơ an toàn tốt, với các tác dụng không mong muốn thường nhẹ.
Một số trẻ có thể gặp:
- Đau bụng hoặc khó chịu ở bụng.
- Buồn nôn.
- Đau đầu.
- Rối loạn tiêu hóa nhẹ.
Phần lớn các triệu chứng này nếu xảy ra thường không kéo dài.
Tuy nhiên, cha mẹ không nên tự ý tăng liều hoặc cho trẻ uống thuốc nhiều lần trong thời gian ngắn vì nghĩ rằng “tẩy càng nhiều càng sạch”.
Tẩy giun rồi có bị lại không?
Có.
Thuốc tẩy giun giúp loại bỏ hoặc làm giảm số lượng giun tại thời điểm điều trị nhưng không tạo miễn dịch lâu dài. Trẻ vẫn có thể nhiễm lại nếu tiếp tục tiếp xúc với nguồn lây.
Vì vậy, phòng tái nhiễm cũng quan trọng không kém việc tẩy giun.
Cha mẹ nên hướng dẫn trẻ:
- Rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh.
- Không đưa tay bẩn hoặc đồ vật bẩn vào miệng.
- Đi dép, đặc biệt khi chơi ở nơi có đất.
- Ăn chín, uống nước sạch.
- Rửa sạch rau quả trước khi ăn.
- Sử dụng nhà vệ sinh hợp vệ sinh.
- Giữ môi trường sống sạch sẽ.
WHO cũng nhấn mạnh rằng kiểm soát giun truyền qua đất cần kết hợp giữa tẩy giun, vệ sinh cá nhân và cải thiện điều kiện vệ sinh môi trường.
Khi nào trẻ nên đi khám?
Không phải mọi trường hợp đau bụng, biếng ăn hay chậm tăng cân đều là do nhiễm giun.
Cha mẹ nên đưa trẻ đi khám nếu trẻ có:
- Đau bụng kéo dài hoặc tái diễn.
- Tiêu chảy kéo dài.
- Chậm tăng cân hoặc suy dinh dưỡng.
- Thiếu máu không rõ nguyên nhân.
- Ngứa hậu môn, đặc biệt về ban đêm.
- Nhìn thấy giun trong phân.
- Các triệu chứng bất thường kéo dài dù đã tẩy giun.
Đặc biệt, nếu nghi ngờ giun kim, cách xử trí có thể khác với tẩy giun dự phòng thông thường. Một số trường hợp cần điều trị lại sau một khoảng thời gian và chú ý điều trị những người sống cùng nhà để hạn chế tái nhiễm.
Cha mẹ cần nhớ gì về tẩy giun cho trẻ?
Tẩy giun định kỳ có vai trò quan trọng trong kiểm soát nhiễm giun truyền qua đất ở những khu vực có nguy cơ.
Theo WHO:
- Trẻ từ 12 tháng tuổi có thể thuộc nhóm được tẩy giun dự phòng.
- Albendazole: 200 mg cho trẻ 12–23 tháng; 400 mg cho trẻ từ 24 tháng.
- Mebendazole: 500 mg cho trẻ từ 12 tháng.
- Thuốc được sử dụng một liều duy nhất trong chương trình tẩy giun dự phòng.
- Tần suất có thể là 1 hoặc 2 lần mỗi năm, tùy tình hình nhiễm giun tại địa phương.
Tẩy giun giúp giảm gánh nặng nhiễm giun, nhưng không thể thay thế cho một chế độ dinh dưỡng đầy đủ và vệ sinh tốt.
Nếu trẻ có biểu hiện nghi ngờ nhiễm giun, đặc biệt là đau bụng kéo dài, thiếu máu, chậm tăng trưởng hoặc nhìn thấy giun trong phân, cha mẹ nên cho trẻ được bác sĩ đánh giá thay vì chỉ tự tẩy giun nhiều lần.
Tài liệu tham khảo
- World Health Organization (WHO). Deworming in children.
- World Health Organization (WHO). Soil-transmitted helminth infections.
- World Health Organization (WHO). Preventive chemotherapy to control soil-transmitted helminth infections in at-risk population groups